Elk PAGO is uniek, omdat geen enkele organisatie hetzelfde is. Een Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek hoort aan te sluiten op de arbeidsrisico’s binnen het werk. Deze risico’s komen voort uit de RI&E, de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie. Daardoor zijn de onderzoeken binnen een PAGO voor een kantoororganisatie anders dan voor een fabriek, zorginstelling, logistiek bedrijf of organisatie met ploegendiensten.
Het doel van een PAGO is om gezondheidsschade door het werk tijdig te signaleren en zoveel mogelijk te voorkomen. De werkgever moet werknemers periodiek de mogelijkheid bieden om aan dergelijke onderzoeken deel te nemen. Deelname door werknemers is vrijwillig. De inhoud van het onderzoek moet aansluiten op arbeidsrisico’s zoals fysieke belasting, gevaarlijke stoffen en psychosociale arbeidsbelasting.
Voor grote organisaties is dat onderscheid belangrijk. Een PAGO is geen algemene gezondheidscheck. Het onderzoek moet antwoord geven op een gerichte vraag: welke werkgerelateerde risico’s kunnen de gezondheid van medewerkers beïnvloeden en welke onderzoeken zijn nodig om die risico’s tijdig te signaleren?
Een PAGO begint bij de RI&E
De RI&E bepaalt de inhoud van het PAGO, niet andersom. Wanneer uit de RI&E blijkt dat medewerkers veel beeldschermwerk doen, horen de onderzoeken binnen het PAGO aandacht te besteden aan oogklachten, houding, nek- en schouderklachten, werkplekbelasting en herstelmomenten. Bij lawaai ligt gehooronderzoek voor de hand. Bij gevaarlijke stoffen kan longfunctieonderzoek relevant zijn. Bij ploegendiensten horen slaap, herstel en verstoring van het dag-nachtritme aan bod te komen.
Een goed PAGO vertaalt arbeidsrisico’s naar passende onderzoeksonderdelen. Dat voorkomt twee problemen. Het eerste is een te algemeen onderzoek dat vooral leefstijl meet, maar weinig zegt over werkgerelateerde belasting. Het tweede is een te beperkt onderzoek dat één risico uitlicht, terwijl andere relevante risico’s buiten beeld blijven.
Bij grote organisaties met veel kantoorwerk spelen vaak meerdere risico’s tegelijk, zoals beeldschermwerk, langdurig zitten, werkdruk, hybride werken, mentale belasting, bereikbaarheidsdruk en soms ploegendiensten. Een PAGO moet deze samenhang herkennen.
Vragenlijsten: de basis voor patroonherkenning
Vragenlijsten voor werknemers vormen meestal de basis van een PAGO, omdat ze op grote schaal inzicht geven in klachten, belasting en risicopatronen. Binnen een PAGO moet de vragenlijst rechtstreeks gekoppeld zijn aan de werkzaamheden. Denk aan vragen over werkdruk, herstel na werktijd, beeldschermduur, pauzegedrag, ervaren autonomie, sociale steun, concentratiebelasting, lichamelijke klachten, slaap, ploegendiensten, de werkplek en psychosociale arbeidsbelasting.
Voor grote organisaties zijn vragenlijsten ook waardevol op organisatieniveau. Geanonimiseerde groepsresultaten kunnen laten zien waar risico’s zich concentreren, bijvoorbeeld binnen bepaalde afdelingen, functiegroepen, roosters of werkprocessen. Op basis daarvan kan de organisatie gerichte maatregelen nemen.
Vragenlijsten brengen zo zowel individuele signalen als risico’s op organisatieniveau in beeld.
Fysieke metingen: belastbaarheid en gezondheidssignalen
Fysieke metingen kunnen onderdeel zijn van een PAGO wanneer ze aansluiten op de arbeidsrisico’s. Denk aan lengte, gewicht, buikomvang, bloeddruk, hartslag of conditiegerelateerde metingen. Bij organisaties met veel kantoorwerk ligt de waarde vooral in het zichtbaar maken van risico’s die samenhangen met langdurig zitten, weinig lichamelijke activiteit, stressbelasting en herstel.
Het is belangrijk dat fysieke metingen niet zonder duidelijke reden aan een PAGO worden toegevoegd. Een meting moet relevant zijn voor de arbeidscontext of het preventieve doel van het onderzoek. Een bloeddrukmeting kan bijvoorbeeld zinvol zijn bij hoge werkdruk, ploegendiensten, stressklachten of functies met een verhoogde mentale belasting.
Bij fysiek zwaarder werk kunnen metingen meer gericht zijn op belastbaarheid, mobiliteit, kracht, bewegingsbeperkingen en klachten aan rug, schouders, knieën of nek.
Visuele test bij beeldschermwerk
Bij beeldschermwerk kan een visuele test onderdeel zijn van het PAGO. Medewerkers die veel achter een scherm werken, kunnen klachten krijgen zoals vermoeide ogen, wazig zien, hoofdpijn, droge ogen en nek- of schouderklachten door een ongunstige kijkhouding.
Een visuele test kan aandacht besteden aan gezichtsscherpte, nabijzicht, beeldschermafstand en mogelijke aanwijzingen voor een beeldschermbril. De waarde ligt niet alleen in het meten van het zicht, maar ook in de koppeling met de werkplek. Een onjuist ingesteld beeldscherm, een verkeerde kijkafstand, reflecties, onvoldoende pauzes en een niet-passende correctie kunnen klachten versterken.
Voor grote kantoororganisaties is dit een praktisch onderdeel. Het is relevant voor veel medewerkers en kan concrete verbeterpunten opleveren voor werkplekbeleid en voorlichting.
Ergonomische beoordeling
Een ergonomische beoordeling kijkt naar de fysieke inrichting van het werk. Bij kantoorwerk gaat het onder meer om de bureaustoel, bureauhoogte, schermpositie, het toetsenbord, muisgebruik, verlichting, houding, pauzes en afwisseling tussen zitten en bewegen.
Bij productie, zorg of logistiek kan ergonomie betrekking hebben op tillen, duwen, trekken, repeterende bewegingen, werkhoogte, hulpmiddelen en werktempo.
Binnen een PAGO is ergonomie vooral waardevol wanneer klachten en arbeidsrisico’s aan elkaar worden gekoppeld. Nekklachten bij beeldschermwerk vragen om een andere analyse dan rugklachten door tillen. Schouderklachten door muisgebruik vragen om andere maatregelen dan knieklachten door veel staan of lopen.
Een goede ergonomische beoordeling levert concrete aanbevelingen op voor de werkplek, het gedrag en de organisatie van het werk.
Stress- en herstelvragenlijst
Psychosociale arbeidsbelasting behoort tot de belangrijkste risico’s binnen veel grote organisaties. Werkdruk, hoge taakeisen, voortdurend wisselen tussen taken, beperkte autonomie, continue bereikbaarheid, reorganisaties, conflicten, emotionele belasting en onvoldoende herstel kunnen de gezondheid en inzetbaarheid beïnvloeden.
Een stress- en herstelvragenlijst brengt vooral de verhouding tussen belasting en herstel in kaart. Dat is belangrijk, omdat een hoge werkdruk niet direct problematisch hoeft te zijn wanneer er voldoende gelegenheid is om te herstellen. Het risico ontstaat wanneer de inspanning structureel groter is dan de herstelcapaciteit.
Relevante onderwerpen zijn mentale vermoeidheid, piekeren na werktijd, slaapkwaliteit, concentratie, herstel na vrije dagen, werktempo, autonomie, steun van leidinggevenden en ervaren regelruimte.
Voor HR-managers en arbocoördinatoren zijn geanonimiseerde groepsresultaten waardevol. Ze laten zien of stress vooral individueel speelt of structureel samenhangt met werkprocessen, bezetting, roosters of patronen in het leiderschap.
Slaap- en ploegendienstscreening
Bij ploegendiensten, nachtdiensten en onregelmatige werktijden hoort slaap expliciet aan bod te komen in het PAGO. Werken buiten het normale dagritme kan invloed hebben op slaapkwaliteit, alertheid, herstel, spijsvertering, stemming en veiligheid.
Een slaap- en ploegendienstscreening kan kijken naar inslaapproblemen, doorslaapproblemen, slaperigheid tijdens het werk, herstel na nachtdiensten, vermoeidheid tijdens het autorijden, cafeïnegebruik, roosterbelasting en de ervaren hersteltijd tussen diensten.
Bij grote organisaties met processen die 24 uur per dag doorgaan, is dit onderdeel extra belangrijk. Het gaat niet alleen om individuele klachten, maar ook om veiligheidsrisico’s, inzetbaarheid en roosterbeleid.
Gehoortest bij lawaaibelasting
Een gehoortest kan onderdeel zijn van een PAGO wanneer medewerkers worden blootgesteld aan schadelijk geluid of wanneer uit de RI&E blijkt dat er gehoorrisico’s bestaan. Denk aan sectoren zoals industrie, techniek, productie, logistiek, onderhoud en evenementen.
Audiometrie kan vroege gehoorschade signaleren. Dat is belangrijk, omdat gehoorschade vaak geleidelijk ontstaat en niet volledig herstelt. De uitkomsten kunnen aanleiding geven tot betere gehoorbescherming, aanpassing van werkprocessen, voorlichting of een herbeoordeling van de blootstelling.
Voor kantoororganisaties is een gehoortest meestal niet standaard relevant, tenzij specifieke groepen aan lawaai worden blootgesteld, zoals medewerkers van facilitaire of technische diensten.
Longfunctieonderzoek bij gevaarlijke stoffen, dampen of stof
Longfunctieonderzoek kan onderdeel zijn van een PAGO wanneer medewerkers werken met stof, dampen, rook, aerosolen, chemische stoffen of allergenen. Dat kan voorkomen binnen de industrie, laboratoria, schoonmaak, technische diensten, productie, zorg en facilitaire functies.
Een longfunctietest onderzoekt de ademcapaciteit en luchtwegfunctie. De waarde ligt vooral in de vroege signalering bij werkzaamheden waarbij de luchtwegen kunnen worden belast. Denk aan benauwdheid, hoesten, piepen, kortademigheid en klachten die tijdens of na het werk toenemen.
Ook hier geldt dat longfunctieonderzoek niet standaard in ieder PAGO thuishoort. Het is relevant wanneer de RI&E daar aanleiding toe geeft.
Bloeddrukmeting
Een bloeddrukmeting kan zinvol zijn binnen een PAGO wanneer werkdruk, stress, ploegendiensten, langdurig zitten of cardiovasculaire belasting relevante thema’s zijn. Bloeddruk is geen uitsluitend werkgerelateerde waarde, maar kan inzicht geven in risico’s die door arbeidsbelasting mogelijk worden versterkt.
Voor grote kantoororganisaties kan een bloeddrukmeting nuttig zijn binnen een bredere combinatie van PMO en PAGO, waarbij leefstijl onderdeel is van het PMO. Bij een strikt PAGO moet de relatie met de arbeidsrisico’s duidelijk blijven.
Welke onderzoeken horen niet automatisch in een PAGO?
Niet alles wat meetbaar is, hoort automatisch in een PAGO. Cholesterol, glucose, uitgebreide bloedwaarden en leefstijlmetingen kunnen waardevol zijn binnen een PMO, maar zijn niet vanzelfsprekend onderdeel van een PAGO. Ze passen vooral wanneer er een duidelijke relatie bestaat met arbeidsrisico’s of wanneer het PAGO bewust wordt gecombineerd met een breder Preventief Medisch Onderzoek.
Dat onderscheid is belangrijk: een PAGO onderzoekt arbeidsrisico’s, terwijl een PMO breder kijkt naar vitaliteit, leefstijl en algemene gezondheid. Voor grote organisaties kan de combinatie zinvol zijn, maar de verschillende onderdelen moeten inhoudelijk duidelijk worden afgebakend.
Samengevat
Welke onderzoeken onder een PAGO vallen, hangt af van de risico’s binnen het werk. Er bestaat geen universeel onderzoekspakket dat voor iedere organisatie geschikt is. Een goed PAGO begint bij de RI&E en vertaalt de vastgestelde arbeidsrisico’s naar passende onderzoeken.
FeelGoodCare helpt grote en middelgrote organisaties om een PAGO zorgvuldig op te zetten, eventueel in combinatie met een PMO. Wil je weten welke onderzoeken passen bij jullie RI&E, functies en gezondheidsrisico’s? Plan dan een gratis PAGO-adviesgesprek of bel 040 – 711 7337.
