De behandeling van schildklieraandoeningen, zoals hypothyreoïdie en Hashimoto’s thyreoïditis, wordt vanuit de functionele geneeskunde gezien als een systemisch probleem dat een gepersonaliseerde en chronologisch logische aanpak vereist.
De Basis: Schildklierhormonen en Diagnostische Waarden (t0 t/m t5, FT3 en FT4)
Een gezonde schildklier produceert vijf bekende hormonen: T4 (Thyroxine), T3 (Tri-joodthyronine), T2, T1, en calcitonine. Hoewel de termen T0 en T5 niet expliciet worden beschreven in de bronnen, zijn T1 en T2 bekende hormonen die aanwezig zijn in desiccated thyroid (NDT).
Functie van Schildklierhormonen
T4 (Thyroxine): Dit is het opslaghormoon. T4 wordt in grote hoeveelheden geproduceerd en moet in de cellen worden omgezet in T3 om actief te worden.
T3 (Tri-joodthyronine): Dit is het actieve hormoon. T3 is essentieel voor energie, stemming, gewichtsverlies, haar, nagels, cholesterolregulatie en cellulaire stofwisseling.
TSH (Thyroid Stimulating Hormone): TSH is een boodschapperhormoon van de hypofyse. De traditionele geneeskunde gebruikt TSH vaak als de 'gouden standaard', maar de functioneel optimale waarde ligt veel nauwer, vaak tussen 1 en 2 of 2.5.
Optimale Laboratoriumwaarden
Omdat TSH vaak normale waarden laat zien terwijl de patiënt nog steeds symptomen ervaart, is een uitgebreid panel cruciaal:
Vrij T4 (FT4): Meet de beschikbare T4. Optimale waarden liggen vaak rond het midden van het referentiebereik of net daarboven.
Vrij T3 (FT3): Meet de hoeveelheid actief T3 dat beschikbaar is voor gebruik door de cellen. Patiënten voelen zich optimaal wanneer FT3 zich in het bovenste deel van het referentiebereik bevindt.
Antistoffen (Anti-TPO en Anti-Tg): Deze zijn nodig om Hashimoto’s thyreoïditis (een auto-immuunziekte) te diagnosticeren. Beide antistoffen moeten worden getest, omdat slechts één verhoogd kan zijn.
Reverse T3 (rT3): Dit is een essentiële meting, aangezien rT3 fungeert als een inactief hormoon en een marker is voor ontsteking en chronische ziekte.
De Kern van het Probleem: T4-Conversie Blokkeren met Reverse T3
Reverse T3 (rT3) is een inactief T3 en dient als een remmingssysteem (*brake*) op het metabolisme. Het lichaam produceert rT3 wanneer het de stofwisseling moet vertragen, bijvoorbeeld tijdens de griep of na een lichamelijk letsel (auto-ongeluk).
Factoren die de rT3 Verhoging en Conversie Blokkeren:
Wanneer rT3 chronisch verhoogd is, leidt dit tot functionele hypothyreoïdie. De meest voorkomende oorzaken die T4 forceren om naar inactief rT3 te converteren (in plaats van actief T3) zijn:
1. Onvoldoende ijzer.
2. Ontsteking.
3. Hoog cortisol.
4. Andere factoren zoals estrogenen of bepaalde medicijnen.
De Stress-As: Endorfinesysteem en de Bijnieren (Cortisol)
Stress beïnvloedt de schildklier direct via de bijnieren en cortisol.
Het Endorfinesysteem en Stresscompensatie
Het endorfinesysteem en het beloningssysteem zijn nauw met elkaar verbonden. Onderdelen van dit systeem zijn endorfine, dopamine en GABA (gamma-aminoboterzuur).
Snelle Stressafbraak (Endorfine): De werking van endorfine wordt geactiveerd bij stress en is een belangrijke stressremmer die de afgifte van dopamine activeert. Dopamine heeft een zeer korte werkingsduur (minder dan 1 seconde), terwijl endorfine 2 tot 15 minuten actief blijft om stress tijdelijk te compenseren.
Overbelasting en Cortisol: Bij chronische overstimulatie door stress, verslaving of 'troostvoeding' raakt het systeem uitgeput en ontstaat endorfinetolerantie/resistentie. Dynorfine (een neuropeptide uit het endorfinesysteem) wordt dan actief en activeert cortisol.
Cortisol en de Bijnier-Schildklier Relatie
Hypothyreoïdie veroorzaakt vaker een bijniertjesprobleem dan andersom. De bijnieren reageren op de onderbehandelde hypothyreoïdie of chronische stress door de productie van cortisol te verhogen.
**Cortisol blokkeert T4-omzetting:** Hoog cortisol (dat ontstaat door stress) is een van de factoren die rT3 verhoogt. Dit betekent dat de productie van cortisol de omzetting van T4 naar actief T3 blokkeert door een verschuiving naar rT3 te veroorzaken.
Adrenale Down-regulatie: De bijnieren raken niet perse "vermoeid"; in plaats daarvan treedt een mechanisme op waarbij het lichaam cortisol down-reguleert om zich te beschermen tegen de schadelijke langetermijneffecten van constant hoog cortisol.
Het Brede Systemische Netwerk: Darm, ECS, Mitochondriën en Epigenetica
Schildklierdisfunctie kan niet los worden gezien van andere regulerende systemen in het lichaam, die allemaal met elkaar in verbinding staan.
De Relatie met de Darm
Darmgezondheid is fundamenteel voor het algehele herstel. Problemen zoals dysbiose (verstoorde darmflora) en een lekkende darm (*leaky gut*) komen vaak voor bij schildklierpatiënten, vooral bij Hashimoto’s.
**Gluten en Auto-immuniteit:** Gluten kan auto-immuniteit triggeren. Dit komt door molecular mimicry, waarbij de darm vaak al verstoord is (dysbiose) en de inname van gluten de auto-immuunconditie (Hashimoto's) verder kan activeren.
Darmherstel en ECS: Het herstel van de darmwand, inclusief de slijmlaag, wordt bevorderd zodra de activiteit van de CB1-receptoren wordt genormaliseerd.
Het Endocannabinoïde Systeem (ECS)
Het ECS is een master regulerend systeem dat het endorfinesysteem en de darm sterk beïnvloedt. Het reguleert onder meer stofwisseling, energie en immuunregulatie.
CB1 Overstimulatie: De ontregeling van het ECS wordt meestal veroorzaakt door overactieve CB1-receptoren. Dit kan worden getriggerd door een overmatige inname van linolzuur (een omega-6 vetzuur), aanwezig in bewerkte oliën en voedingsmiddelen.
Gevolgen ECS-disbalans: Overactieve CB1-receptoren leiden tot laaggradige ontsteking, dysbiose, lekkende darm, insulineresistentie en verhoogde vetopslag (welvaartsziekten).
Mitochondriën en Oxidatieve Stress
Het ECS fungeert als een regulator van oxidatieve stress.
Schade door Linolzuur: Te veel linolzuur veroorzaakt oxidatieve stress. Oxidatieve stress is een toestand waarbij vrije radicalen worden gevormd, wat leidt tot schade aan cellen en weefsels.
Aantasting Mitochondriën: Oxidatieve stress is een proces dat energie (ATP) verbruikt in de mitochondriën (de energiecentrales van de cel). Chronische stress en ontsteking putten deze cellen uit, wat de energieproductie belemmert.
Epigenetica en Herstel
Epigenetische adaptaties zijn veranderingen in de werking van genen (de software) als reactie op omgevingsfactoren, zoals stress, trauma, voeding of medicatie.
rT3 als Adaptatie: Een verhoogde rT3-waarde is een voorbeeld van een epigenetische adaptatie aan stress of ongezondheid.
Herstelvoorwaarde: Om schildklierproblemen te behandelen en een blijvende remissie te bereiken, is het corrigeren van de omgevingsfactoren (zoals stress en voeding) de belangrijkste voorwaarde om de epigenetische adaptaties te herstellen.
Behandelopties: Medicatie en Optimalisatie
De schildklierbehandeling moet gericht zijn op het optimaliseren van de Vrije T3 en het corrigeren van de oorzaken van een verhoogde rT3.
Medicatie (Cytomel en Time-Released T3)
Desiccated Thyroid (NDT): NDT (zoals Armour, Erfa) is varkensschildklier dat alle vijf de hormonen bevat. Hoewel dit logisch lijkt vanwege de aanwezigheid van alle hormonen, zijn de formuleringen sinds 2009 herhaaldelijk veranderd, waardoor veel patiënten een terugkeer van hypothyreoïdie-symptomen ervaren.
T3-Only (Cytomel/Liothyronine): Dit kan een optie zijn, vooral als de T4-conversie faalt. T3-only is echter een ruwere behandeling omdat de T3 na ongeveer drie tot vier uur kan uitwerken, waardoor multi-dosering nodig is.
Time-Released T3 (TR T3 / Compounded T3): Dit is T3 bereid in een apotheek met toevoegingen (zoals cellulose) om een langere afgifte te forceren. Er zijn meldingen van patiënten dat deze slow release T3 desondanks in de namiddag kan uitwerken, wat leidt tot symptomen.
Optimalisatie
Ongeacht de gekozen medicatie (synthetisch T4/T3 of NDT), is het essentieel om optimale laboratoriumwaarden te bereiken, waarbij Vrij T3 zich aan de bovenkant van het bereik bevindt.
Aanpak bij hoge rT3: Het is cruciaal om de oorzaak van de hoge rT3 (zoals ijzertekort, ontsteking, of stress/cortisol) te corrigeren. Het is mogelijk om zich goed te voelen, zelfs op synthetische T4/T3 combinaties, mits de reden voor de stijging van rT3 is gecorrigeerd en optimale Vrije T3-waarden zijn bereikt.
